Main content

Warme overgang jeugdhulp na 18?

06.09.2016

De trieste dood van de 19-jarige Jordy die 15 jaar in de jeugdhulpinstelling verbleef, doet vragen rijzen over de bruuske overgang voor deze jongeren als ze 18 worden.

De kinderrechtencommissaris schreef een opinie ‘ Kan 23 in uitzonderlijk geval het nieuwe 18 worden? (202.93 kB)’ voor de krant De Morgen.

Er zijn duidelijke aanwijzingen dat de overgang naar volwassenheid bij jongeren uit pleeggezinnen en residentiële instellingen niet zo rooskleurig verloopt. Deze jongeren ervaren doorgaans meer moeilijkheden met school, werk, geld en het vinden van een woning en ruimer een plek in de samenleving.

Gedeeld engagement met nabijheid

Veeleer dan een gedwongen verlenging van de jeugdzorg, vragen jongeren nabijheid. Iemand die er voor hen is, als ze dreigen verloren te lopen.

Het Kinderrechtencommissariaat pleit voor een gedeeld engagement tussen jeugdhulp en volwassen hulp. Daar zijn in Vlaanderen mooie voorbeelden van: Jongerenadviescentra, OCMW's en CAW's slaan bruggen tussen elkaar om het recht op zorg te verzekeren. Jammer genoeg gaat het daarbij meestal om projecten en niet om initiatieven die verankerd zijn in de bestaande hulpverlening. Daarom is het belangrijk om deze initiatieven structureel in te bedden. Een vaste voet aan de grond voor deze hulpverleningsvorm biedt een grote garantie voor een vaste voet aan de grond voor heel wat kwetsbare jongeren.

Verschillende rapporten geven een inkijk in hoe jongeren dat zelf ervaren en welke oplossingen zij naar voor schuiven.

De grote stap

Hoe kan het parcours van jeugdhulp naar zelfstandigheid beter verlopen? Jongvolwassenen van Cachet doen aanbevelingen vanuit hun ervaringen toen ze op eigen benen verder moesten.

I'm Ready-project

Uit een bevraging van Defence for Children International Nederland bij jongeren tussen 16 en 18 jaar die in de jeugdzorg verblijven, komen 10 aanbevelingen om de zorg aan 16-plussers te verbeteren. 

Tien aanbevelingen van jongeren

1.Start op tijd met de voorbereiding op zelfstandigheid

2.Stel samen met de jongere een toekomstplan op

3.Zorg voor één persoon waar de jongere op terug kan vallen

4.Bouw hulp af en/of zorg voor een warme overdracht

5.Zorg voor één hulpverlener met een open houding en klik

6.Faciliteer gezinsgerichte hulp

7.Maak hulpverlening meer praktisch en minder probleemgericht

8.Bied betaalbare huisvesting aan

9.Begeleid jongeren in het beheren van financiën

10.Bied maatwerk


De jongeren vragen heel duidelijk om niet in de eerste plaats als een probleem of als een risico benaderd te worden. Tegelijk is er de verzuchting de relatie met de ouders niet uit het oog te verliezen. Jongvolwassenen moeten niet alleen leren leven met de moeilijkheden van het milieu waaruit ze komen en waarnaar ze (soms) terugkeren. Sommigen moeten ook vaststellen dat zij - dankzij hun begeleiding - een groeiproces hebben doorgemaakt terwijl er in hun gezin weinig is veranderd.

'Ik kan het (niet) zelf'

In 2015 bracht de Nederlandse Kinderombudsman het rapport uit 'Ik kan het (niet) zelf'. Daarin roept hij op om passende maatregelen te nemen voor kwetsbare jongeren, die de leeftijd van achttien jaar bereiken.


Het Kinderrechtencommissariaat staat niet achter alle maatregelen, maar er staan zeker voorstellen in die vervolghulp kunnen verbeteren. Zo vraagt hij onder meer sterker te investeren in het vermijden van zorgmoeheid bij jongeren. Op die manier is de kans groter dat jongeren ook na hun 18 jaar gemakkelijker openstaan voor vervolghulp.

Maar een van de meest opmerkelijke voorstellen is toch wel de ontwikkeling van een maatregel voor verplichte hulpverlening voor risicojongeren die 18 zijn geworden en geen hulp willen. Maak van 23 het nieuwe 18, zo lijkt het wel.
Deze maatregel lijkt op het eerste gezicht aantrekkelijk. De veiligheid en het welzijn van de jongeren lijken zo beter verzekerd. Tegelijk roept het voorstel heel wat vragen op. Jongeren uit de jeugdzorg geven aan dat dit soort voorstellen hen vooral problematiseert. En dat is voor de grote groep jongeren die op de jeugdzorg een beroep (moeten) doen wegens factoren die vaak direct buiten zichzelf liggen, niet meteen bemoedigend.

Waarheid, durven of doen?

Ook in ons dossier ‘Waarheid, durven of doen? Ervaringen van jongeren en ouders met jeugdhulp’ staan aanbevelingen die de overgang na 18 jaar kunnen verzachten. 

Het scharnierpunt

In 2014 verscheen de publicatie 'Het scharnierpunt - samen met jongvolwassenen op weg naar meerderjarigheid' van de afdeling Beleidsontwikkeling van het departement Welzijn, Volksgezondheid en Gezin. Daarin staat een overzicht van instrumenten en werkvormen om met jongeren aan de slag te gaan om op eigen benen te staan of om de transitie naar het zorgaanbod voor volwassenen te maken. Mentoring, Buddywerking, Steunfiguren, Persoonlijke toekomstplanning en nog veel meer dat ook in 2016 belangrijke pistes blijven.

Jongvolwassenen tussen wal en schip

'Jongeren tussen wal en schip' is een dossier van 2008 met informatie over de situatie van de jongvolwassenen en ideeën van hulpverleners over deze doelgroep en beleidsaanbevelingen.

Meer onderzoeken en artikels staan op https://www.kennisplein.be/