Main content

Coronacrisis: connectie houden met kinderen en jongeren in kwetsbare situaties en kinderrechten vrijwaren

24.03.2020

Het Kinderrechtencommissariaat is bezorgd over de kinderen en jongeren voor wie het een moeilijke periode is. Ook middenveldorganisaties trekken aan de alarmbel voor mensen in een kwetsbare positie . Het gaat over kinderen die al in een moeilijke situatie zitten en door de coronamaatregelen nog kwetsbaarder worden. De situatie wordt nog nijpender voor hen nu. Dat vraagt extra alertheid maar ook een actief beleid om connectie te houden met deze kinderen en ervoor te zorgen dat hun rechten gevrijwaard blijven.

We zijn ons echt bewust van de actuele situatie die mensen, diensten en het beleid echt voor serieuze uitdagingen zet. En zien hoe hard mensen zich op het terrein in jeugdhulp, voorzieningen, scholen, kinderopvang, crèches, jeugdbewegingen, enzovoort inzetten voor kwetsbare kinderen en jongeren. Er wordt creatief gezocht om contact te houden en ingesprongen voor zieke collega’s.

We zijn de laatste weken getuige geweest van een zorgzame samenleving. Er is heel veel solidariteit. Er ontstaan heel wat initiatieven en verschillende steden en gemeenten zetten online platformen op voor mensen die vrijwillig willen helpen.

De solidariteit en de zorg die er is moeten we ook de volgende weken behouden. Een alertheid, aandacht en zorg voor elkaar.

Coronacrisis daagt kinderrechten uit

Het coronavirus en de zeer uitzonderlijke en strenge maatregelen waartoe onze regering besliste, stellen ons voor grote uitdagingen op het vlak van kinderrechten.

De maatregelen zijn nodig voor de volksgezondheid. Ze hebben als doel het recht op gezondheid en het recht op leven te vrijwaren. Er zijn helaas neveneffecten: sommige gezinnen geraken geïsoleerd en in een nog financieel onzekerdere periode en zelfs precaire leefsituatie. Voor kinderen in een kwetsbare situatie kan dit zware gevolgen hebben.

Een aantal maatregelen van de regering treffen kinderen en jongeren rechtstreeks. Denk maar aan het opschorten van de lessen in de klas, de vraag om werknemers zoveel mogelijk thuis te laten werken, de regel om in werk en privé de ‘social distancing’ te respecteren, het verbod op samenscholing en de beperkingen op het vlak van contact met andere mensen buiten het gezin in de vrije tijd.

Maar we stellen ons ook de vraag naar wat de maatregelen betekenen voor de jeugdhulp, het jeugdwerk en het jeugdwelzijnswerk, de opvang en noodopvang voor gezinnen en kinderen en jongeren die dakloos zijn of die in een precair statuut zitten. De epidemie en ons antwoord hierop kan ook een groot effect hebben op de geestelijke gezondheidszorg van onze kinderen en jongeren.

Naast het zoeken naar de juiste aanpak op het vlak van de volksgezondheid is het belangrijk om alert te zijn voor mogelijke zware neveneffecten van deze crisis en de aanpak ervan, om de effecten te temperen.

Extra alertheid voor het welzijn van kinderen is nodig

We zijn bezorgd dat de actuele situatie waarbij gezinnen in isolatie geraken, scholen geen onderwijs meer bieden en louter opvang organiseren voor een deel van de leerlingen en de maatregelen rond tewerkstelling in heel wat gezinnen voor extra spanningen kunnen zorgen.

Heel wat kinderen en jongeren hebben hulp nodig, leven in armoede, hebben een precair verblijf of zijn zelfs dakloos. Daarnaast zijn er heel wat kinderen die in een gezin verblijven waar spanningen zijn doordat de ouders bang zijn voor financiële gevolgen door de coronacrisis, kinderen die in moeilijke opvoedingssituaties zitten of gescheiden ouders hebben die hen niet meer naar de andere ouder laten gaan. Voor deze gezinnen vormt de isolatie een echt risico.

Ook en vooral in tijden van crisis moeten we erover waken dat kinderrechten gerespecteerd, beschermd en gerealiseerd  worden.

Recht op gepaste huisvesting: creëer opvang voor kinderen en jongeren en gezinnen die dakloos zijn of een precair statuut hebben

Aan de bevolking wordt de strikte richtlijn gegeven om thuis te blijven. Maar wat met gezinnen en kinderen en jongeren die geen thuis hebben? Het gaat om gezinnen die dakloos zijn, al dan niet met een precair statuut of in de illegaliteit.

Er zijn in België nog steeds - soms heel jonge - kinderen en jongeren die onbegeleid op straat of in kraakpanden leven al dan niet met een precair statuut of in de illegaliteit. Er zijn gezinnen en niet-begeleide minderjarige vreemdelingen (NBMV) die asiel zoeken of transitmigrant zijn.

Deze kinderen en jongeren (en hun gezin) leven vaak samen in ongezonde en onhygiënische omstandigheden. Kinderen en jongeren die hier zonder ouders zijn, hokken vaak samen op plekken die nu met het corona virus nog onveiliger zijn om te verblijven.

Meer opvang en noodopvangplaatsen creëren

We vragen om in de huidige omstandigheden de noodopvang die cruciaal is voor deze mensen zeker open te houden en hier voldoende plaatsen te voorzien. Vanuit kinderrechtenperspectief en vanuit het perspectief van volksgezondheid is het onaanvaardbaar deze mensen op straat te laten. Politie en andere instanties die met buitenlandse jongeren in contact komen moeten het maximaal signaleren bij de Dienst Voogdij zodat zij voor de aanstelling van een voogd en opvolging kunnen zorgen als kinderen of jongeren hier alleen zijn.

We willen er op aandringen dat basisrechten gegarandeerd blijven. Voor sommige groepen krijgen we signalen dat er nu geen noodopvang voorzien is, bijvoorbeeld voor asielzoekers die hun asielaanvraag niet kunnen laten registreren omdat de Dienst Vreemdelingenzaken door de crisis de registratie van asielvragen opschortte.

Sommige opvangcentra zitten overvol. Het is er heel moeilijk werken door de gezondheidsrisico’s voor het personeel. De ruimte is te beperkt om ‘social distancing’ maatregelen te kunnen aanhouden. Jongeren die verblijven in asielcentra en ziek worden, worden geïsoleerd maar dat vergt vaak extra ruimte in de centra, die er amper is. Het gevolg van deze situatie is dat er veel mensen op straat lopen of in parken samentroepen.

Veel jongeren respecteren de maatregelen niet omdat ze onvoldoende zijn ingelicht en tegelijk ook geen kant uitkunnen.

Nieuwkomers informeren over coronamaatregelen

Mogelijks is bijkomende voorlichting op maat voor jongeren ook - zeker voor deze groep - een aandachtspunt. Het leidt soms tot situaties waarbij gezinnen ronddolen op straat waar ze voortdurend aangesproken worden door politie die hen aanmaant naar huis te gaan.

Het is belangrijk om nieuwkomers die geen Nederlands begrijpen in te lichten over welke maatregelen ze horen te respecteren en dus ook hier is een extra inspanning nodig.

Het Agentschap Integratie en Inburgering vertaalde ondertussen de maatregelen naar 19 talen.
Nu is het zaak om de vertaling ook daadwerkelijk tot bij de doelgroepen te krijgen. We weten dat veel mensen achter de schermen hard werken om sleutelorganisaties en personen te detecteren om de boodschap te verspreiden.

Met een duidelijk overzicht kunnen ontwikkelde communicatieacties sneller en beter verspreid worden.

Recht op onderwijs: blijf inzetten op gelijke onderwijskansen

De sluiting van de scholen heeft een impact op het recht op onderwijs, maar ook op het recht op sociaal contact, spelen en vrije tijd. Allemaal zaken die belangrijk zijn voor de ontwikkeling van kinderen en jongeren. Scholen zijn voor heel wat kinderen een plaats waar ze zich veilig voelen en waar ze toegang hebben tot ondersteuning.

Onderwijs en leren zal er voor de kinderen en jongeren in ons land de volgende weken heel anders uitzien.

Gelijke onderwijskansen

We kregen duidelijk het signaal dat de beleidsverantwoordelijken binnen onderwijs zich bewust zijn van het belang van dit recht op onderwijs. Scholen en onderwijsnetten werken hard om kinderen toch het recht tot leren te blijven garanderen.

Binnen onderwijs wil men ook vermijden dat kinderen die nu al een achterstand hebben niet enorm achterop geraken en wil men werken aan gelijke onderwijskansen. Heel wat scholen proberen nu al om in contact te blijven met de ouders, via digitale weg allerlei lesopdrachten en -materiaal aan te bieden, eventueel bundels te bezorgen via mail of post waar kinderen aan kunnen werken.

We vragen blijvende aandacht voor kinderen die al kampen met een leerachterstand of die in een moeilijke thuissituatie zitten zodat ze niet nog meer achterop geraken. Niet alle kinderen hebben een computer of internet. Sommige gezinnen wonen bovendien heel klein met veel gezinsleden samen. Huiswerk maken is daardoor voor sommige kinderen heel  moeilijk.

Er moet voor deze kinderen en jongeren naar alternatieven gezocht worden zodat ze mee blijven met de leerstof.

Veel educatieve uitgeverijen maken hun lesmateriaal en tools zo goed mogelijk en tijdelijk gratis beschikbaar.

Telenet en Proximus zetten hun netwerk open. Voor leerlingen kunnen individuele toegangscodes aangevraagd worden. Gratis wifi gebruiken is wel enkel mogelijk als één van je buren klant is bij Telenet of Proximus. Zowel vanuit onderwijs als vanuit de bedrijfswereld zijn er acties om laptops in te zamelen en ter beschikking te stellen van leerlingen. Er beweegt van alles op het terrein.

School vangt ook kinderen in een kwetsbare thuissituatie op

De onderwijssector anticipeerde op de moeilijkheden die door de sluiting van de scholen kunnen opduiken voor kinderen van mensen die door hun beroep niet thuis kunnen werken en voor kwetsbare kinderen. Er is een duidelijke richtlijn naar scholen toe vanuit het beleid dat iedereen die nood heeft aan opvang terecht kan op school.

De scholen blijven opvang voorzien voor leerlingen in het buitengewoon onderwijs, de onderwijsinternaten,… én ook voor kinderen in een kwetsbare thuissituatie. ‘De school schat zelf in over wie dat gaat. De school gaat daarover in overleg met het CLB en de ouders’. 

CLBchat is nu vier dagen open maandag, dinsdag, woensdag en donderdag van 14u tot 21u.

We vragen om op het terrein effectief de opvang op school zoveel mogelijk open te houden ook voor gezinnen waarvoor het thuis moeilijk loopt.

We zijn blij te vernemen dat er ook tijdens de paasvakantie opvang voorzien wordt door scholen voor bepaalde groepen kinderen. 

Recht op hulp en ondersteuning

Gezinnen en kinderen en jongeren in een kwetsbare situatie moeten terechtkunnen in de jeugdhulp als dit nodig is en hierop kunnen blijven rekenen als ze er al gebruik van maken. Ze mogen ook niet in de huidige crisis en omstandigheden in een onveilige situatie blijven of terug naar huis gestuurd worden als het daar niet veilig is.

We krijgen signalen vanuit de jeugdhulpsector dat men zich goed bewust is van het belang van de hulp voor kinderen en jongeren.

De huidige strikte coronamaatregelen vanuit de overheid bemoeilijken goede zorg. Contacten van kinderen en jongeren met familieleden mag in principe enkel nog via digitale weg, er vallen personeelsleden uit in voorzieningen door ziekte en men moet in voorzieningen de zieke kinderen trachten te scheiden van de kinderen die geen symptomen hebben.

We kregen duidelijk het signaal vanuit de sector dat ze zich herorganiseren in het kader van deze crisis en ze proberen te anticiperen op de moeilijkheden die nu opduiken voor deze kwetsbare groepen. Er is een richtlijn verstuurd naar alle voorzieningen om deze kinderen en jongeren niet los te laten en om zeker kinderen en jongeren niet te laten terugkeren naar een onveilige thuissituatie.

We vragen dat voor gezinnen waar het moeilijk loopt jeugdhulp, van thuisbegeleiding tot residentieel jeugdhulpaanbod, beschikbaar en bereikbaar is en blijft. Dat zeker de crisisjeugdhulpverlening beschikbaar blijft en een oplossing kan bieden als het thuis niet meer lukt.

We vragen om signalen te blijven oppikken en in connectie te blijven met kwetsbare gezinnen. Onze oproep hier is om geen afwachtende houding aan te nemen maar actief contact te nemen: telefonisch, via Skype, WhatsApp, Messenger, Instagram … en via berichten naar die gezinnen waarvan men weet dat het soms moeilijk is.

Als kinderen of jongeren of de volwassenen in hun omgeving vragen hebben, kan er contact genomen worden met diensten op het terrein: AWEL.be, CLB van de school, Jeugdhulpdiensten (CAW, JAC, K&G, Huis van het Kind), bij intrafamiliaal geweld kan er contact genomen worden met de hulplijn 1712 of met het Vertrouwenscentrum Kindermishandeling of via nupraatikerover.be.

Recht op een degelijke levensstandaard

De coronacrisis kan de situatie voor gezinnen die financiële moeilijkheden hebben ernstig verergeren omdat mensen misschien niet langer kunnen gaan werken en daardoor nog meer inkomen moeten missen. Deze gezinnen komen zwaar in de problemen als er minder inkomen is en de kosten wel blijven lopen.

We vragen om voor gezinnen in armoede of gezinnen die in armoede dreigen te belanden te bekijken wat men kan doen om hen te helpen om deze periode te overbruggen. Armoedeorganisaties vragen hier extra maatregelen om voor deze kwetsbare groep deze periode overbrugbaar te maken. We zijn blij met de maatregelen die de overheid regelde zodat er geen gezinnen extra in armoede terechtkomen: het afbetalen van een lening kan tijdelijk on hold gezet worden. Mensen die al in armoede zitten moeten nu al elke dag zien rond te komen. De organisaties die opkomen voor mensen in armoede formuleren hiervoor een aantal maatregelen die kunnen helpen.

We vragen om te blijven voorzien in voedselbedeling aan de meest kwetsbaren in de samenleving. Sociale restaurants zijn nu vaak gesloten. Voedselbedeling onder de vorm van voedselpakketten is ook fundamenteel voor sommige mensen. We krijgen signalen dat deze in het gedrang komt doordat de restaurants en supermarkten minder overschotten hebben. De plekken waar nog voedselpakketten worden uitgedeeld zijn beperkt en er zijn momenteel minder vrijwilligers om die taak op te nemen.